Radiator ontluchten: zo doe je het en waarom het belangrijk is

Tikt of borrelt de verwarming, of blijft de bovenkant van een radiator koud terwijl de onderkant warm is, dan zit er lucht in het systeem. Radiator ontluchten lost dat meestal binnen een half uur op. Je hebt alleen een ontluchtingssleutel, een doek en een beetje geduld nodig.

Waarom zit er lucht in je radiatoren?

In het water van een cv-installatie zit altijd een kleine hoeveelheid opgeloste lucht. Bij het opwarmen komt die lucht vrij en verzamelt zich op het hoogste punt van de radiatoren. Ook na het bijvullen van de installatie, na werk aan de leidingen of na een lange periode zonder stoken kan er lucht in het systeem komen.

Lucht neemt ruimte in die eigenlijk voor warm water bedoeld is. De radiator geeft daardoor minder warmte af, terwijl de ketel gewoon blijft draaien. Je stookt dus voor warmte die niet in de kamer terechtkomt.

Signalen dat ontluchten nodig is

• de bovenkant van een radiator blijft koud terwijl de onderkant warm is;
• je hoort tikken, klikken of borrelen in radiatoren of leidingen;
• een kamer, vaak op zolder of de bovenste verdieping, wordt minder warm dan de rest van het huis;
• de waterdruk van de cv-ketel schommelt;
• je hebt net de installatie bijgevuld of er is aan de leidingen gewerkt.

Ook zonder klachten is het verstandig om aan het begin van het stookseizoen te ontluchten. Dan begin je de winter met een installatie die goed doorstroomt.

Wat heb je nodig?

• een ontluchtingssleutel, te koop bij de bouwmarkt of supermarkt; sommige ventielen open je met een platte schroevendraaier;
• een doek of keukenpapier;
• een klein bakje of glas om water op te vangen;
• toegang tot het display of de manometer van je cv-ketel.

Radiator ontluchten: het stappenplan

1. Zet de verwarming eerst even aan. Draai alle radiatorkranen open en zet de thermostaat hoog, zodat het water rondpompt en de lucht naar boven in de radiatoren gaat.
2. Zet de thermostaat daarna op de laagste stand. De pomp van de ketel stopt dan, het water komt tot rust en de lucht blijft bovenin hangen. Wacht ongeveer tien minuten tot een kwartier, zodat de radiatoren wat zijn afgekoeld.
3. Bepaal de volgorde. Een veelgebruikte aanpak is te beginnen bij de radiator op de laagste verdieping en daarna naar boven te werken. Raadpleeg bij twijfel de handleiding van je installatie.
4. Zoek het ontluchtingsventiel. Dat is een klein nippeltje met een vierkantje of gleuf, bovenaan aan de zijkant van de radiator. Meestal zit het aan de kant tegenover de radiatorkraan, maar dat verschilt per model.
5. Houd een doek en bakje onder het ventiel. Steek de sleutel erin en draai een kwart tot halve slag tegen de klok in. Je hoort lucht sissen.
6. Draai dicht zodra er water komt. Komt er een gelijkmatige straal water zonder luchtbellen, draai het ventiel dan met de klok mee weer dicht. Niet te vast, anders beschadig je het nippeltje. Donker water is normaal.
7. Herhaal dit bij elke radiator. Ook bij radiatoren zonder klachten kan lucht zitten.
8. Controleer de waterdruk. Door het ontluchten zakt de druk. Ligt die onder ongeveer 1,5 bar, vul de installatie dan bij.
9. Zet de thermostaat terug op de gewenste temperatuur en controleer na een uur of de radiatoren gelijkmatig warm worden.

Na het ontluchten: waterdruk bijvullen

Bij elke radiator die je ontlucht, verdwijnt er een beetje lucht en water uit het systeem. Daardoor zakt de druk op de ketel. Bij de meeste ketels hoort de druk tussen 1,5 en 2 bar te liggen als de installatie koud is.

Hoe je de druk weer op peil brengt, lees je stap voor stap in het artikel over cv-ketel bijvullen. Hoor je na het bijvullen opnieuw borrelen, ontlucht dan nog een keer: bij het bijvullen kan wat nieuwe lucht in het systeem komen.

Veiligheid: wat je niet zelf doet

Ontluchten is een eenvoudige klus, maar houd rekening met een paar punten:

• Het water in de radiatoren kan heet zijn. Laat ze afkoelen en houd je hand niet direct voor het ventiel.
• Draai het ventiel nooit helemaal uit de radiator. Dan stroomt er water uit dat je moeilijk weer gestopt krijgt.
• Open nooit de cv-ketel zelf en werk niet aan de gasleiding of elektrische aansluiting. Dat is werk voor een erkende installateur.
• Ruik je gas, zet dan ramen en deuren open, gebruik geen schakelaars, ga naar buiten en bel daar het gratis Nationaal Storingsnummer Gas en Stroom: 0800-9009. Bij direct gevaar bel je 112.

Vloerverwarming en automatische ontluchters

Heb je vloerverwarming, dan zit de ontluchting meestal op de verdeler, vaak in een kastje in de hal of de bijkeuken. Veel verdelers hebben een automatische ontluchter. Lucht in vloerverwarming hoor je minder snel, maar je merkt het aan groepen die niet goed warm worden. De werkwijze verschilt per systeem: volg de handleiding of laat het een installateur doen.

Ook op radiatoren en bij de ketel zitten soms automatische ontluchters. Die hoef je niet handmatig te openen, maar ze kunnen na verloop van tijd vastlopen door vuil of kalk.

Wanneer schakel je een loodgieter of installateur in?

Moet je vaak ontluchten, blijft het borrelen of blijven radiatoren koud na ontluchten en bijvullen, dan is er waarschijnlijk iets anders aan de hand. Denk aan een lek waardoor lucht wordt aangezogen, een defecte pomp, een niet goed ingeregelde installatie of vervuiling in het systeem.

Een installateur kan het systeem doorspoelen, de pomp controleren en de radiatoren waterzijdig inregelen, zodat alle ruimtes evenredig warm worden. Op de pagina over cv-ketel onderhoud en reparatie lees je wat een vakman voor je kan doen.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet je radiatoren ontluchten?

Meestal is één keer per jaar voldoende, het liefst aan het begin van het stookseizoen. Ontlucht ook na het bijvullen van de installatie of als je tikkende of borrelende geluiden hoort.

Moet de cv-ketel uit bij radiator ontluchten?

Zet de thermostaat op de laagste stand, zodat de pomp stopt en de lucht zich bovenin de radiatoren verzamelt. Je hoeft de stekker er meestal niet uit te halen. Wacht wel tot de radiatoren wat zijn afgekoeld.

Waarom komt er zwart water uit mijn radiator?

Donker of zwart water is normaal. Het komt door ijzeroxide en vuil dat in de loop der jaren in de installatie ontstaat. Komt er veel slib mee of blijven radiatoren slecht warm, dan kan doorspoelen door een installateur helpen.